Runen

Runen zijn de letters van het oude Germaanse alfabet, de futhark, dat er 24 telt. Het moderne gebruik ervan voor waarzeggerij ontwikkelde zich in de 20e eeuw.

Elke rune heeft een naam en een betekenis (Fehu, rijkdom; Raidho, de reis…); een omgekeerd getrokken rune kan de lezing nuanceren.

Waar het vandaan komt

De oudste bekende runeninscripties dateren uit de eerste eeuwen van onze jaartelling en zijn gevonden in Scandinavië en in het noorden van continentaal Europa. Ze dienen vooral om een naam of een opdracht op te schrijven. In de Vikingtijd wordt het alfabet vereenvoudigd tot een zogenaamde «jongere» futhark van 16 tekens, die van de grote runenstenen van Zweden en Denemarken.

Het verband met waarzeggerij is onzekerder dan vaak wordt beweerd. De Romeinse historicus Tacitus beschrijft bij de Germanen een loting met houten staafjes die met tekens zijn gemerkt, maar niets bewijst dat die tekens runen waren. De Noordse mythologie vertelt in een gedicht uit de Edda dat Odin negen nachten aan de wereldboom hing om de kennis van de runen te verkrijgen: een heilig verhaal, geen beschrijving van een praktijk.

Het gebruik van runen als orakel, zoals we dat nu kennen, is in de moderne tijd ontstaan. Germaanse esoterische kringen raken er begin twintigste eeuw in geïnteresseerd, en een deel van die symboliek is later misbruikt door de nazi-ideologie, wat de voorzichtigheid van veel hedendaagse beoefenaars verklaart. De huidige verspreide vorm, met zakjes gegraveerde stenen en interpretatiehandleidingen, raakte vooral vanaf de jaren tachtig verbreid in de Engelstalige wereld.

Waarop het berust

De oude futhark wordt traditioneel verdeeld in drie groepen van acht runen, de ættir. Elk teken heeft een naam (Fehu, Uruz, Thurisaz…) die naar een concrete realiteit verwijst: vee, oeros, reus, hagel, ijs, zon. De namen van de oude runen zijn deels gereconstrueerd aan de hand van middeleeuwse runengedichten uit Angelsaksische, Noorse en IJslandse bron.

De lezing vertrekt van dit concrete beeld om er een symbolische betekenis uit te halen: Isa, het ijs, verwijst naar stilstand of afwachten; Kenaz, de fakkel, naar helderheid of creativiteit. Sommige runen hebben een symmetrische vorm en kunnen niet omgekeerd voorkomen, vandaar dat leessystemen per auteur verschillen. Veel beoefenaars zien de rune als een uitnodiging om na te denken over een dynamiek, eerder dan als een vast antwoord.

Hoe het wordt beoefend

Men trekt één rune voor een eenvoudige vraag, of drie voor een situatie, vaak op een doek.

Bij persoonlijk gebruik bereidt men een zakje voor met de 24 runen, gegraveerd in hout, steen of bot, en een lichte doek om ze op te leggen. Men formuleert innerlijk een open vraag, zoals «wat moet ik begrijpen van deze situatie?», en trekt dan blindelings. Een eenvoudige legging duurt enkele minuten; velen noteren hun leggingen in een schrift om ze later opnieuw te lezen.

Runenlezing wordt ook aangeboden als consultatie, persoonlijk of op afstand. De beoefenaar trekt de runen dan voor u of in uw bijzijn en bespreekt elk teken en hun onderlinge verband. Een sessie duurt doorgaans twintig minuten tot een uur. Het is nuttig om meteen te vragen welk leessysteem hij gebruikt en hoe hij omgekeerde runen behandelt.

Wat je kunt verwachten

Een runenlegging biedt vooral een moment van stilstand: een oud en enigszins streng beeld dat u dwingt te verwoorden wat u meemaakt en er vanuit een onverwachte hoek naar te kijken. Het is een hulpmiddel voor reflectie en geen voorspelling: de waarde van de legging hangt af van wat u ermee doet.

Runen vervangen geen medisch, juridisch of financieel advies, noch psychologische begeleiding. Wees op uw hoede voor een aanbieder die runen voorstelt als een gegarandeerde magische bescherming, talismannen verkoopt om een aangekondigd gevaar te «bezweren», of speelt in op de angst voor een ongunstige worp om u terug te laten komen. Een moeilijke rune kondigt geen onvermijdelijk ongeluk aan.

Begrippen

Futhark

Naam van het runenalfabet, gevormd door de eerste zes letters (F, U, Th, A, R, K). Men onderscheidt de oudere futhark met 24 tekens en de jongere futhark met 16 tekens.

Ætt

Elk van de drie groepen van acht runen van de oudere futhark (meervoud: ættir).

Omgekeerde rune

Rune die ondersteboven is getrokken, soms merkstave genoemd. Afhankelijk van het systeem verzwakt, vertraagt of keert zij de betekenis van de rune om; andere beoefenaars lezen haar niet.

Lege rune

Blanco steen die aan sommige moderne sets is toegevoegd en in de historische bronnen ontbreekt. Wie haar gebruikt, ziet erin het onbekende of wat nog niet beslist is.

Runengedicht

Middeleeuwse tekst die aan elke rune een strofe wijdt. Deze gedichten vormen de belangrijkste bron voor de naam en de betekenis die aan de tekens worden toegekend.